Algemeen

Eén van de instrumenten die het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) inzet om veilige en gezonde arbeidsomstandigheden te bevorderen, is certificatie. Producten als liften, houtbewerkingmachines en drukvaten zijn voorbeelden van gevaarlijke werktuigen waarmee het beter niet fout kan gaan.

Ook werkzaamheden als duikarbeid, asbestverwijdering, werken met explosieven en het afsteken van professioneel vuurwerk zijn risicovolle functies. En daarnaast vragen systemen als asbestinventarisatiebedrijven om extra veiligheidsmaatregelen. Daarom is voor deze producten, werkzaamheden en systemen een wettelijk certificaat verplicht. Bedoeling van het certificaat is, dat de gebruiker een ‘gefundeerd vertrouwen’ mag hebben dat aan de te stellen eisen is voldaan.

Dit beleid is gestoeld op de internationale ISO IEC 17024  (persoonscertificatie) en de 17021 (systeemcertificatie).

De minister van SZW is derhalve verantwoordelijk voor de inrichting van het stelsel. De minister wijst de certificerende instellingen aan die op een specifiek werkveld certificaten mogen verstrekken op basis van een beoordeling van de Raad voor Accreditatie (RvA). De minister stelt de schema’s voor aanwijzing en toezicht en de werkveldspecifieke certificatieschema’s vast.

Verstrekking certificaten

Certificaten worden aan de certificaathouders verstrekt door certificerings- en keuringsinstellingen (kortweg ci’s of cki’s) die daartoe door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) zijn aangewezen op basis van een positieve beoordeling door de Raad voor Accreditatie www.rva.nl De certificerende instellingen toetsen of het product, het systeem of de deskundige persoon aan criteria voldoen. Certificatie-eisen worden opgesteld door deskundigen van partijen die bij een onderwerp betrokken zijn (verenigd in een Centraal College van Deskundigen (CCvD)). Dit zijn bijvoorbeeld klanten, gebruikers, producenten en certificerende instellingen. Als de eisen voldoen aan de randvoorwaarden van de overheid, dan worden ze door de minister van SZW vastgesteld en krijgen ze daarmee een wettelijke status. Het zogenaamde werkveldspecifiek certificatieschema. De Raad voor Accreditatie (RvA). www.rva.nl  beoordeelt of een certificerende instelling voldoet aan het werkveldspecifieke schema voor aanwijzing en toezicht waarvoor de certificerende instelling een aanwijzing van de minister van SZW wil ontvangen.

Beheerstichtingen

Een beheerstichting is verantwoordelijk voor het beheer van schema’s voor aanwijzing en toezicht (de eisen waaraan een ci/ cki moet voldoen) en de werkveldspecifieke certificatieschema’s (de eisen aan de certificaathouder) op één of meer werkvelden. De beheerstichtingen zijn private stichtingen. De beheerstichting zorgt ervoor dat het CCvD kan functioneren en zorgt voor het secretariaat.
Iedere sector (Asbest, Duikarbeid, Vertikaal Transport) heeft haar eigen Beheerstichting. De Beheerstichting kan haar taak uitbreiden naar Arbogerelateerd zoals het beheer van de Arbocatalogus.

Wetgeving

De wettelijke basis voor het certificatiestelsel ligt deels in artikel 20 van de Arbeidsomstandighedenwet (persoonscertificaten en systeemcertificaten) en deels in artikel 7 van de Warenwet (productcertificaten en typecertificaten). Deze artikelen bepalen dat voor verschillende werkzaamheden, producten en systemen een certificaat is vereist. Deze artikelen bepalen ook dat de minister certificerende instellingen kan aanwijzen die de voorgeschreven certificaten verstrekken. Naast deze wetten zijn er ook regelingen (het Arbobesluit, de Arboregeling, Warenwetbesluiten en Warenwetregelingen) met meer gedetailleerde voorschriften.
Voor meer informatie zie de website van de overheid Arboportaal onderwerp Certificatie.

Controle en toezicht

Het stelsel voorziet op verschillende manieren in controle en toezicht. Allereerst is er de controle van en het toezicht op de certificerende instellingen (CI’s). De CI’s moeten voor hun beoordeling door de Raad voor Accreditatie (RvA) een overeenkomst afsluiten met de RvA. Deze overeenkomst houdt in dat de CI zich verplicht tot medewerking aan jaarlijkse controles door de RvA, die worden uitgevoerd om vast te stellen of de CI nog steeds voldoet aan de beoordelingscriteria. De RvA kan ook op verzoek van de minister extra controles uitvoeren. Beoordelingen door de RvA zijn voor rekening van de CO. De CI’s zijn wettelijk verplicht mee te werken aan controles en dienen de hiertoe benodigde informatie kosteloos te verstrekken aan de RvA.

Naast de RvA houdt de Inspectie SZW toezicht op de CI’s. Ook aan dit toezicht dient de CI volledige medewerking te verlenen. Voor zowel de RvA als voor de Inspectie zijn de wettelijke aanwijzingscriteria de maatstaf voor de controles en het toezicht. De controles door de RvA zijn in zekere zin voorspelbaar, de CI weet hoe vaak de RvA controleert en op welke punten. Het toezicht door Inspectie SZW is risicogericht en steekproefsgewijs en daarmee voor de CI veel minder voorspelbaar.

De CI’s houden op hun beurt periodiek toezicht op de gecertificeerde personen, producten en systemen. Hoe CI’s toezicht houden op hun certificaathouders, met welke frequentie zij certificaathouders controleren en hoe zij met de controlebevindingen moeten omgaan is per werkveld vastgelegd in het betreffende certificatieschema.

De Inspectie SZW handhaaft op de aanwezigheid van wettelijk voorgeschreven certificaten. Slechts in bijzondere gevallen, bijvoorbeeld naar aanleiding van een arbeidsongeval, zal de Inspectie SZW zelf nagaan of een gecertificeerd persoon, object of systeem daadwerkelijk voldoet aan de geldende eisen.

Certificaathouder

In de sector werken onder overdruk wordt gesproken over persoonscertificatie.

Certificaathouders zijn: duikers, duikploegleiders, duikmedische begeleiders en duikerartsen in de subsectoren Defensie, Brandweer en civiele sector.

Werken onder overdruk valt onder de noemer risicovol arbeid. Vandaar dat de minister van SZW de certificaten wettelijk verplicht heeft gesteld en valt de vakbekwaamheid onder de status gereglementeerd beroep. De lijst van gereglementeerde beroepen, bedoeld in artikel 27, eerste lid, van de Algemene wet erkenning EU-beroepskwalificaties, wordt vastgesteld conform de bijlage bij deze regeling. Concreet betekent dit dat een duiker en/of duikploegleider met buitenlandse papieren zich moet melden bij de desbetreffende certificerende instelling.

Toekomst Stelsel Certificatie en Accreditatie

Het huidig beleid van SZW is momenteel gestoeld op beoordelen (90% cf de internationale Norm 17024) verwoord in de wetgeving opgenomen WDAT-P. Dat betekent dat de door SZW aangewezen certificerende instellingen conform de WDAT-P zich moeten inrichten en de Raad voor Accreditatie (RvA) daarop beoordeelt. De RvA, die op grond van Europese verplichtingen eigenlijk nu al geen beoordelingen meer mag uitvoeren, krijgt van de EU nog enige ruimte om deze verantwoordelijkheid af te bouwen. Dat betekent dat SZW ook haar beleid heeft moeten aanpassen. Momenteel is men bezig met de overgang van Beoordelen naar Accreditatie. De certificaathouder (de duiker, duikploegleider, duikerarts) zal daar in eerste instantie weinig van merken, maar de Beheerstichtingen en certificerende instellingen moeten nu 100% voldoen aan de internationale Norm en hebben nog wat werk te verzetten. SZW heeft 2020 als deadline gesteld, maar in 2017 moet een groot deel van het papierwerk al op orde zijn.

SZW heeft daarbij als voorwaarde gesteld dat in één werkveld gestreefd moet worden naar geharmoniseerde certificatieschema’s en in navolging van die voorwaarde heeft SZW geëist te komen tot één schemabeheerder. Onze Sector heeft reeds een destijds door SZW geïnstalleerde schemabeheerder, de BeheerStichting Werken onder OverDruk – SWOD -, die inmiddels sinds haar beheerfase volledig door de sector zelf wordt bestuurd, en ook de overige Arbogerelateerde items, zoals de Arbocatalogus, in haar takenpakket heeft opgenomen.

SZW heeft zichzelf 2020 als deadline gesteld. I-SZW blijft een tweedelijns toezichtsverantwoordelijkheid houden. De RvA houdt primair toezicht (periodieke audits in het kader van de Accreditatie)

Bron: Ministerie van SZW

Voor meer informatie: Nieuwsbrieven SZW